 |
|
|
|
|
|
 |
YAŞLILIK – DEMANS – ALZHEİMER KAVRAMLARI
Yaşlanma organizmanın giderek biyolojik verimliliğini yitirmesi, çevresel uyum kapasitesinde ve direnç mekanizmalarında gerileme olarak tanımlanabilir. Yaşlanmayla birlikte beyin hücrelerinin büyük bölümü programlanmış hücre ölümüne uğramaktadır. Organizmanın hemen tüm yapı ve fonksiyonlarının yaşlanma sürecine katıldığı gözlenmektedir.
İleri yaşla birlikte nörolojik fonksiyonlardan bazılarında hareket etme, işitme-tat alma gibi duyusal ve bilişsel işlevler de (akıl yürütme, bellek, konuşma yer bulma gibi) bazı değişiklikler ilk planda dikkati çeker.
DEMANS (BUNAMA) VE ÇEŞİTLERİ
Halk arasında “Bunama” olarak bilinen demansın çoğu, süreğen ve ilerleyicidir. Hastalığın seyri, hastalık öncesi kişilikle yakından ilişkilidir. Demans iyice yerleştikten sonra;
· yönelim bozukluğu,
· bellekte (hafıza) yaygın bozuklukları,
· bazı vakalarda algı bozuklukları,
· duygu değişiklikleri,
· davranışta meydana gelen değişiklikler ve
· kişilik bozuklukları görülebilir.
DEMANS (BUNAMA) ÇEŞİTLERİ
Demans beyni etkileyen çok çeşitli nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Bu nedenler üç ana başlık altında toplanabilir. Bunlar:
1. Alzheimer hastalığı
2. Beyin damar hastalıklarından kaynaklanan bunama
3. Beyin tümörleri, beyin travmaları ya da metabolik endokrin bozuklukları, enfeksiyon ve bazı vitamin eksikliklerinden kaynaklanan bunamalar.
1. ALZHEİMER HASTALIĞI
Alzheimer hastalığı, sıklıkla 60 yaş ve üstünde görülür. 65 yaşından sonra Alzheimer hastalığına yakalanma riski arta. Literatürde 80 yaşın üzerinde olan kişilerin % 35-40 ın da Alzheimer hastalığının görüldüğü belirtilmektedir. Alzheimer hastalığının ilk evrelerinde belirtiler genellikle yaşlılık bunaması ile karıştırıldığından erken fark edilememekte, genellikle hastalık ilerledikçe unutkanlığın artması ve davranış değişiklikleri nedeniyle fark edilmektedir. Yeni bilgileri edinmekte, öğrenmek de güçlük çekerler. Eski bilgileri de unutmaya başladıkları için günlük işlevlerde, kelime bulmakda, koyduğu eşyayı bulmak da veya evini bulmakda güçlük çekerler. Zaman kavramları da bozulmaya başlayabilir. Bunama çeşitleri arasından Alzheimer hastalığının tanısı için ileri tıbbi tetkikler gerekmektedir.
İlk evrelerde Alzheimer hastalığı, yakın bellek, konuşma akıcılığı ve yer bulmada ciddi bozulma, parayı kullanabilmek gibi yararlı gündelik aktiviteleri için kontrolü belirgin biçimde azaltır. Bazen bu aşamada depresyon tanısı konabilir. Hatta bazen depresyon ilaçlarının kullanılması gerekli görülebilir. Bu ilk evrede de bazen depresyon ilaçları hastalığının gecikmesinde yardımcı bile olabilir. Ancak Alzheimer hastalığı fark edilmemişse tedavide Alzheimerın tedavisi için geç kalınmış olabilir. Alzheimer hastalığının orta evrelerinde, kendisi ile ilgili günlük yaşam aktivitelerinde (giyinme, yıkanma, tuvalet temizliği, diş fırçalama gibi) giderek daha fazla yardıma ihtiyaç duyulur. Orta ve ileri evrelerde, hayal görmeler, aşırı gerginlikler, şüphecilik, ciddi uyku bozuklukları nedeni ile hastanın özel bir bakımevine yerleştirilmesi zorunlu hale gelebilir.
Alzheimerın tedavisi için tüm evrelerde kullanılabilecek hastalığın ilerlemesini geciktiren/yavaşlatan ilaçlar kullanılmaktadır. Bu ilaçlar hastalığın seyri ve kullanım şekline göre seçilir. Piyasada halen 4 faklı ilaç bulunmaktadır. Birkaç yıl önce yan etkilerinde dolayı iki ilaç terkedilmiştir.
2. İleri Yaş Grubunda Demansa Sebep Olabilecek ve Sık Görülen Beyin Damar Hastalıkları
a) Büyük veya küçük damarların tıkanmaları
b) Beyin kanaması
c) Beyin damarlarının iltihapları
3. Çeşitli beyin tümörleri, beyin darbeleri ya da şeker hastalığı, böbrek hastalıkları gibi metabolik bozukluklar, bazı hormon hastalıkları, delidana gibi bazı beyin enfeksiyonları ve örneğin B12 vitamini eksikliğinde olduğu gibi bazı vitamin eksikliklerinden kaynaklanan bunamalar.
Her ne tip olursa olsun yakın çevresindeki kişileri tanıyamayan, yerini kaybeden veya hayaller gören çeşitli bunama tiplerinde hasta ile birlikte yaşamanın yakın çevresindeki kişilere getirdiği moral, yük bu insanları da yıpratmaya başlar. Bu durumda bakımı ile ilgili gerekenlerle duygusal karmaşa birbirinin içine girer. Bu noktada hasta ile yakın çevresindeki kişiler arasında çatışmalar başlar. Biz hekim olarak hastamızı hasta ve yakın çevresi olarak bir bütün olarak ele alırız. Bakımevi veya huzurevinde yaşamaya başladığında burada bakımı sağlayan kişilerde hekim sorumluluğu altına girmeye başlar. Hastaya verilecek olan tıbbi bakımın varsa ilaçlarının izlenmesi, ortaya çıkabilecek tıbbi sorunlarının tahmin edilmesi de hekimin çok deneyimli olmasını gerektirir.
Dr. Bülent Madi
Nöroloji Uzmanı
|
|
|
|
|
|
|
|
